27 juni kregen we van de cardioloog het vreselijke bericht te horen dat mama zeer ernstig ziek was, na wat nu blijkt veel veel ernstiger dan we eigenlijk konden beseffen.
Ik ben blij dat we de laatste weken nog iedere dag bij je konden zijn. En nog maar 2.5 week geleden, op 22 juli hebben we jullie 42 jarig huwelijkfeestje gevierd. Je wilde eigenlijk niet in die rolstoel, maar uiteindelijk heb je van die middag genoten. De foto’s waar je nauwelijks kunt zien dat je zo ziek was, heb je nooit meer gezien, nu ze zijn voor ons een blijvende dierbare herinnering.
Je bent nu voor altijd verlost van de pijn die je de laatste uren zo zichtbaar had. En misschien ook verlost van de grootste pijn die je je hele leven bij je droeg.
Het gemis van je eigen ouders, die je als jong meisje op dramatische wijze moest verliezen en nooit meer hebt gevonden. De geborgenheid van ouders heb jij nooit gekend. En pas de laatste dagen weet ik wat het is om een moeder te moeten missen en wat jij dus al die jaren hebt gevoeld.
Jouw jeugd, de oorlogstijd in Indonesië. Jacques heeft er aan het begin van de dienst iets over verteld, het is een stuk van je leven wat wij niet kennen, waar we nooit over spraken maar wat je getekend heeft en wat je tegelijkertijd heel erg sterk heeft gemaakt en waardoor je gedreven was om ieder doel wat je had, na te streven. Niet zeuren, maar doen, ziek zijn werd niet getolereerd, je was een doorzetter.
Maar mam, ik hoop, dat daar waar je nu bent jij je ouders eindelijk gevonden hebt.
Er vertel ze dan dat je het goed hebt gedaan.
Vertel ze over Zoetermeer over het Vendelpad met de familie de Vries achter ons en de gele Daf 66 stationcar voor de deur, waarmee we jaren achter elkaar met oom George en oom Herman naar Spanje reden. En over dat stapelbed dat door jou zelf ontworpen was speciaal voor Victor en mij.
Vertel ze over onze kinderverjaardagen met de door jou zelf gemaakte taarten.
Vertel ze over je eigen drukke leven. Naast je gezin had je vooral ook je eigen leven, je was altijd gedreven in je werk, niet echt ambitieus maar zeker een werkende moeder met 4 kinderen in een tijd waarin dat eigenlijk nog niet zo gewoon was. En zonder kinderdagverblijven en na schoolse opvang zoals dat er nu is, wist jij het toch altijd weer te organiseren.
En je sociale bewogenheid kreeg vorm in je inzet voor mensen en zoveel verschillende organisaties van vriendenclubs, kerk, tennisclub, oudercommisie, verenigingen, en noem maar op.
En onder het motto je bent nooit te oud om te leren kan jij je certificaat krijgen voor “eeuwig Cursist!” Ooit begonnen met binnenhuis architectuur, Spaanse les, naailessen voor beginners en gevorderden kinderkleding t/m bruidsjurken voor Tante Edith en Monique aan toe, quilten, kooklessen, theezakjes vouwen, zijde schilderen, je kunt het zo gek niet bedenken of je hebt het wel gevolgd.
En wij kunnen vol trots zeggen Mon Mama parle Francais tres tres bien. En je was niet alleen lid van de Alliance Francaise om de taal goed te leren maar je organiseerde daar ook de reizen naar Parijs. En nog niet zo lang geleden stond je met een interview in de krant als “De Frankofiel” van Zoetermeer. (wat wij trouwen ook uit de krant moesten vernemen, wat je had het ons natuurlijk niet verteld.)
Over jouw leven is heel veel te vertellen.
Maar als je nu eindelijk onze opa en oma vindt vertel ze dan vooral over Papa en over wat jullie samen hadden.
42 jaar getrouwd, wij hebben ons vaak afgevraagd hoe houden jullie dat vol.
Met al die tegenstrijdigheden en verschillen. Papa die altijd heel rustig en geduldig blijft, die alles plant en de tijd nauwkeurig in de gaten houdt.
En mama die op het laatste moment altijd nog heel veel moet, en dan in de haast van alles boven vergeet, naar papa roept: waar is mijn tas, waar zijn mijn schoenen, en die heeft hij dan al klaar staan, want jij pap wist als geen ander welke schoenen en welke tas bij welke jurk past (en dat is geen gemakkelijke opgave, want er zijn er namelijk heel veel, en allemaal nog van voor hun trouwen).
Toen jullie 2 jaar geleden 40 jaar getrouwd waren, sprak ik jullie toe in de trouwzaal, ik zei toen: Samen vormen jullie het kabinet Roumimper – Pangkei : Met mama als Minister President aan het hoofd. Want zij heeft in haar portefeuille Financiën en Binnenlandse zaken. Papa stond voor emancipatiezaken en gezinszaken maar vooral voor Buitenlandse zaken en Cultuur. Want jij was vooral de stimulans achter de vele vakantiereizen die jullie samen maakten.
In jullie karakters zitten veel verschillen. En dat is eigenlijk helemaal niet erg. Ze maken dat jij mam en papa, ieder een uniek mens bent. En juist door die verschillen vulden jullie elkaar perfect aan.
In de ruim de veertig jaar samen wisten jullie hoe je met elkaar om moest gaan. En in al jullie verscheidenheid vormden jullie een eenheid.
Jullie zijn altijd optimistisch, opgewekt en positief ingesteld.
Jullie zijn bescheiden mensen, en beiden vielen jullie ook altijd in slaap bij de tv (en in de kerk), over dit soort eigenaardigheden zal ik het niet hebben, dat hoort niet zou mama zeggen, want jullie bleven altijd keurig netjes, zoals het hoort.
Een overeenkomst tussen jullie zit ook in jullie betrokkenheid en de zorg (bezorgdheid soms) voor ons en voor elkaar.
Want pap, hoe jij mama de laatste weken hebt verzorgd en hebt bij gestaan, is niet altijd makkelijk geweest, maar met je nuchterheid en vooral je geduld heb je het fantastisch gedaan.
En jullie aller grootste overeenkomst is terug te zien in ons, jullie kinderen.
Als mama dit toch kon zien, wij haar kinderen en schoonkinderen, op de eerste rij, van haar kerk, ze zou er van genieten.
Wij vormen een deel van jou mam. Kijk ons hier nu zitten. Jacques de sportiefste van ons allemaal, die net als mama heel erg van tennis houdt.
En toen ik jou Monique van de week zag regelen, schrijven en notuleren, moest ik meteen denken aan mama die ook altijd alles opschreef en iedereen opdrachten gaf.
En Victor die een paar weken terug tot in de puntjes de slaapkamer van mama in gereedheid bracht en als het moest tot midden in de nacht doorging. Een perfectionisme dat mama ook had.
En vanmorgen keek ik in de spiegel en ik zag jou in mijzelf want er zijn zoveel dingen die ik doe en denk omdat jij mij zo gevormd hebt.
Mam ik weet zeker dat je trots op ons was, om wat en wie we zijn geworden. Van je kleinkinderen, je kinderen en schoonkinderen om je heen kon je zo intens genieten.
En wat was je blij dat we met Wanda zelfs een eigen IC verpleegkundige in de familie hadden. En Wanda hoe jij op het aller laatste moment, de juiste woorden tegen mama kon zeggen toen ze van ons weggleed, verdient heel veel dank.
Deze laatste week was erg vermoeiend, met heel veel tranen maar gelukkig ook veel gelach.
Het onvermijdelijke gaat zo gebeuren, de tocht naar de begraafplaats. Voordat we weggaan draaien we nog even Chopin en met dit stuk denken we terug aan al die avonden, dat Jacques het speelde op de piano en wij met zijn alleen de afwas deden.
Deze herdenkingsdienst is een moment geweest van terugblikken maar ook van vooruit kijken. Een toekomst zonder jouw fysieke aanwezigheid maar voor altijd in onze herinnering en iedere zondagavond als we met zijn allen eten ben je er gewoon eventjes weer bij.
Lieve mama,
Tot het allerlaatste moment stond ik naast je en hield ik je vast. Met de pijn in je ogen zag ik je weg gaan. Het is nog steeds zo onwerkelijk. Maar wat ben ik blij dat ik vorige week maandag nog even met jou alleen was. Samen zaten we gezellig in de tuin. Ik wilde eigenlijk nog zoveel met je bespreken.
Want er is nog zoveel niet gezegd,
Er is nog zo veel doodgezwegen
Weggestopt en opgekropt
Stil gesust en zoet gekust,
Zoveel waarheid nog ontdoken,
Zoveel nog niet uitgesproken
En het heeft zo voor de hand gelegen
om het je te vertellen
Er zijn nog vragen die geen antwoord kregen.
Wel gedacht maar niet verteld,
Afgewacht en uitgesteld,
Maar nu voor altijd doorgeschoven, weggewoven.
Maar het is goed zo, want wij wisten zonder woorden elkaar te begrijpen. Tussen ons bestond een zwijgende welsprekendheid die veel dieper doordringt dan woorden.
Mam, bedankt voor alles, ik hou ontzettend veel van je en ik zal je heel erg missen.